Bolesław I Chrobry (ur. pomiędzy 966 a 967 – zm. 1025). Gdy miał sześć lub siedem lat, jego ojciec, Mieszko I został zmuszony oddać go jako zakładnika na dwór cesarski. Panowanie swoje rozpoczął po śmierci ojca od wypędzenia z kraju braci: Mieszka, Świętopełka i Lamberta, oraz macochy Ody. Początkowo kontynuował politykę Mieszka I polegająca na ścisłej współpracy z cesarstwem niemieckim. W 1000 r. cesarz Otton III udał się z pielgrzymka do grobu św. Wojciecha w Gnieźnie. Młody cesarz Otton III. marzył o odrodzeniu Cesarstwa Rzymskiego, w którym cesarzowi podlegałyby równe sobie królestwa. Zachowana miniatura z tego okresu przedstawia cztery postaci w koronach, składające Ottonowi III dary. Postacie te to personifikacje królestw: Romy, Galii, Germanii i Sklawinii. Przyszłego króla tej ostatniej widział zapewne Otton w Bolesławie Chrobrym. Tak zaszczytna pozycja w ramach zjednoczonej przez cesarza Europy odpowiadała Bolesławowi. Na zjeździe gnieźnieńskim zapadły bardzo istotne decyzje polityczne: utworzenie arcybiskupstwa gnieźnieńskiego i trzech podległych mu biskupstw a polski władca został zwolniony z obowiązku płacenia trybutu, stał się - jak to wyraził współczesny kronikarz niemiecki, Thietmar - "z trybutariusza panem". Po rychłej śmierci Ottona III w 1002 r., cesarzem został Henryk II, który nie był skłonny uznać tak wysokiej pozycji Bolesława. Uprzedzając atak niemiecki, Bolesław zajął Milsko, Łużyce i Miśnię. W 1003 r. rozszerzył jeszcze bardziej swój stan posiadania, obejmując władzę w Czechach. Wzrost potęgi Bolesława poważnie zaniepokoił cesarza. Zażądał złożenia hołdu z Czech, a gdy Bolesław odmówił, wyparł go stamtąd. Rok później wybuchła wojna polsko-niemiecka. Toczyła się ona w trzech etapach, w latach 1004-1005, 1007-1013 i 1015-1018. Z okresu drugiej kampanii pochodzi pierwsza wzmianka o Żarach, zanotowana pod rokiem 1007 przez Thietmara: Bolesław tymczasem na nowo zajął Łużyce, Zara i kraj Słupian. Wojny z Henrykiem II zakończył pokój w Budziszynie, który potwierdził niezależność Polski a w rękach Bolesława pozostały Milsko i Łużyce a wraz z nimi Żary (utracił je dopiero jego syn Mieszko II). Bolesław koronował się w 1025 roku.

 

    Mieszko II Lambert - (ur. 990 zm. 1034). Był młodszym synem Bolesława Chrobrego i jego trzeciej żony Emnildy. Wybrany przez na ojca na swego następcę, został ożeniony z córką palatyna reńskiego, Erenrieda (Ezzona), siostrzenicą cesarza Ottona III i wnuczką Ottona II - Rychezą. Bardzo prawdopodobne, że po ślubie wydzielił Bolesław synowi ziemię Wiślan jako dzielnicę. W Krakowie, urodził się jego syn Kazimierz. Mieszko został starannie przygotowany do roli władcy. Znał łacinę i grekę a swoboda, z jaka obracał się w Niemczech, wskazuje na znajomość języka niemieckiego. W 1014 r. Bolesław Chrobry wysłał Mieszka do Pragi w poselstwie z propozycją antycesarskiego przymierza, jednak tu go uwięziono i odesłano do Niemiec. Mieszko powrócił do Polski w tym samym roku, po przekupieniu dostojników cesarskich przez ojca. Podczas III wojny z Cesarstwem (1015-1018) Mieszko dowodził grupą wojsk broniących przejścia przez rzekę koło Krosna Odrzańskiego. W 1025 r., w kilka miesięcy po śmierci ojca koronował się. Początkowo z sukcesami kontynuował antycesarską politykę ojca. Udało mu się sprzymierzyć z Wieletami, z którymi organizował wyprawy na terytorium cesarstwa. W 1030 najechał Saksonię i spalił Hamburg, starając się uprzedzić przygotowywaną wyprawę cesarza Konrada II. Saski kronikarz zapisał: „po przejściu wojsk Mieszka trawa nie chciała rosnąć”. W odwecie Konrad II w połowie września 1031 r. wyruszył przeciwko Mieszkowi, a ten w obawie przed atakiem Jarosława Mądrego ze wschodu oddał Niemcom Milsko i Łużyce. Jednak teren pogranicza śląsko – łużyckiego mógł utrzymać niezależność, bądź związany był z Polską – tym należy tłumaczyć pretensje Bolesława Śmiałego do ziem leżących na prawym brzegu Nysy Łużyckiej podniesione na zjeździe miśnieńskim w 1071 r. Zresztą jeszcze w XIII w. istniał w okolicach Żar blok wsi łanów leśnych, wyraźnie odbiegający formą od osadnictwa Dolnych Łużyc a odpowiadający stosunkom śląskim. W październiku 1031 r. do Polski wtargnął pierworodny Bolesława Chrobrego, Bezprym, a Jarosław uderzył na Grody Czerwieńskie. Mieszko uciekł do Czech, a władzę objął Bezprym, który odesłał koronę cesarzowi. Po śmierci Bezpryma w 1032 r. czeski książę Udalryk wypuścił uwięzionego Mieszka, który po powrocie do kraju próbował odzyskać władzę. Cesarz podzielił jednak państwo piastowskie na trzy części, pomiędzy Mieszka, Ottona (najmłodszego syna Bolesława Chrobrego) i ich brata stryjecznego Dytryka. Mieszko potwierdził ponadto rezygnację z korony królewskiej. Na krótko przed swoją śmiercią, w 1034 r. Mieszko zdołał ponownie zjednoczyć Polskę. Pochowany został najprawdopodobniej w katedrze poznańskiej. Wraz ze śmiercią Mieszka II Lamberta rozpoczął się kilkuletni okres kryzysu, który jednak zdołał opanować syn Mieszka Kazimierz I Odnowiciel. W dawniejszej historiografii oceniany był jednoznacznie negatywnie (stąd przydomek Gnuśny), ale dziś wiemy, że państwo wczesnopiastowskie osłabiły przede wszystkim wieloletnie wojny Bolesława Chrobrego a jego zwycięstwa wywołały chęć odwetu u sąsiadów. Młody kraj wyczerpały też wielkie inwestycje obronne a także budowa kosztownych kościołów i reprezentacyjnych budowli.

 

    Henryk I Brodaty (ur. pomiędzy 1165 a1170 – zm. 1238) Był czwartym pod względem starszeństwa synem księcia wrocławskiego Bolesława I Wysokiego i Krystyny. Wobec przedwczesnej śmierci starszych już około 1190 roku stał się jedynym spadkobiercą. Wtedy to ojciec zaczął wdrażać go w arkana wielkiej polityki, żeniąc go z Jadwigą, córką księcia Meranu, Bertolda VI, spokrewnioną z cesarzami niemieckimi, władcami Węgier, Czech, Austrii i Francji. Przejął władzę po śmierci ojca w grudniu 1201 roku. W 1227 roku na zjeździe władców piastowskich w Gąsawie, został poważnie ranny, ale uratował się dzięki poświęceniu i wierności rycerza Peregryna z Wiesenburga, który zasłonił go własnym ciałem. Po śmierci Władysława Laskonogiego został jedynym jego dziedzicem, i to zarówno w Wielkopolsce, jak i w Małopolsce. Zdobycie Wielkopolski stworzyło z państwa nazwanego przez historyków "Monarchią Henryków Śląskich" największą w Polsce dzielnicowej potęgę. Niestety nie było to państwo spójne terytorialnie i politycznie. Właściwie do każdego księstwa był inny tytuł własności i tylko na Dolnym Śląsku władza była wystarczająco silna, by nie martwić się o sukcesję. W celu pełnego zabezpieczenia stanu posiadania Henryk rozpoczął też starania o koronację królewską dla syna Henryka Pobożnego, dlatego nawiązał kontakty z cesarzem niemieckim, Fryderykiem II. Konflikt z kościołem i rychła śmierć zaprzepaściła jednak te ambitne plany. Ważnym aspektem polityki wewnętrznej Henryka była jego działalność gospodarcza, co przyniosło szybko wymierne korzyści - wzrost bogactwa ziemi śląskiej. Środkiem do podniesienia poziomu gospodarczego była intensywna kolonizacja na prawie niemieckim. Wprawdzie zarzuca się Henrykowi, że ta polityka przyczyniła się do znacznego zgermanizowania dużych połaci Śląska, ale mówienie o polityce narodowościowej w XIII wieku jest grubym nieporozumieniem. Kolonizacja na prawie niemieckim nie objęła wyłącznie terenów wiejskich, Henryk Brodaty nadał, bowiem prawa miejskie kilkunastu miejscowościom. W związku z planami przejęcia Łużyc w 1210 roku nadał Dewinom (Dziewinom) dominium żarskie – prawdopodobnie w zamian za wieś Devin niedaleko Wołowa, która stała się własnością kościoła w Ścinawie. W tym okresie podjęto zadanie uporządkowania układu urbanistycznego tworzącego się miasta. Niedaleko osad, które dały początek miastu wzniesiono otoczony fosa zamek Przypuszcza się, że to właśnie Henryk Brodaty dał impuls do rozpoczęcia przemian w kierunku ujednolicenia statusu prawnego i przejęcia kontroli nad handlem, które to przemiany umożliwiły nadanie formalnych praw miejskich w 1260 roku. Henryk I Brodaty zmarł 19 marca 1238 roku w Krośnie Odrzańskim. Jest uznawany przez historyków za jednego z najwybitniejszych Piastów okresu rozbicia dzielnicowego a jeden z kronikarzy nazwał go "mężem uczciwym i pożytecznym dla ludzi".

 

    Bolko II Mały (ur. pomiędzy 1309 a 1312 – zm.1368), książę świdnicki i jaworski, panował na Łużycach od 1364 roku. Ostatni niezależny książę piastowski na Śląsku, który stał na straży swej niezależności wobec potężnych sąsiadów, zwłaszcza króla czeskiego Jana Luksemburskiego. Bolko II był najstarszym synem księcia świdnickiego Bernarda i Kunegundy, córki Władysława Łokietka. Przydomek „Mały” otrzymał jeszcze w źródłach współczesnych, na skutek dość niskiego wzrostu. Współdziałał ze swoim dziadkiem Władysławem Łokietkiem w ramach sojuszu z Wittelsbachami, przeciwko Luksemburgom (oba rody rywalizowały o wpływy w cesarstwie niemieckim). W następnych latach Bolko II kontynuował politykę współpracy z Polską (Kazimierzem Wielkim) i Węgrami (Karolem Robertem, a od 1342 roku Ludwikiem). 1 stycznia 1345 roku dzięki pośrednictwu Bolka został zawarty oficjalnie sojusz Wittelsbachów, z Kazimierzem Wielkim i Ludwikiem Węgierskim. Po zawarciu pokoju w Namysłowie w 1348 roku (Kazimierz Wielki m.in. ponownie zrzekł się praw do Śląska) dotychczasowa anty luksemburska polityka Bolka straciła rację bytu. Książę świdnicki rozpoczął, więc proces zbliżania się do syna Jan Luksemburskiego Karola IV, nie rezygnując przy tym z dobrych stosunków z Kazimierzem Wielkim i Ludwikiem Węgierskim. Polityka ścisłej współpracy z Karolem IV Luksemburskim przyniosło Bolkowi II bardzo szybko duże korzyści w postaci rozszerzenia terytorium księstwa. Największym nabytkiem okazało się jednak kupno razem z Karolem 14 kwietnia 1364 roku za ogromną sumę 21000 grzywien srebra dożywotnich praw do zarządzania Łużycami, dzięki czemu Bolko stał się liczącym się partnerem w układach politycznych w Europie. Zmarł 28 lipca 1368 roku i został pochowany w klasztorze w Krzeszowie, gdzie do dzisiejszego dnia zachowała się piękna płyta nagrobna. Księstwo świdnicko - jaworskie dostało się, jako oprawa wdowia w ręce jego żony Agnieszki Habsburżanki i dopiero po jej śmierci w 1392 roku zostało połączone z Koroną Czeską.

  Fragment nagrobka Bolko II w Krzeszowie z tarczą herbową Dolnych Łużyc. fot. K. Rakowski Fragment nagrobka Bolko II z tarczą herbową na której znalazła się połowa orła Piastów świdnickich fot. K. Rakowski

Wyślij znajomemu Drukuj Dodaj własny artykuł