3 września 2010
ArtykuÅ‚y > Historia > Dzieje żarskiego lotniska. Część I – od poczÄ…tków do 1939 r.
Rafał Szymczak

    Do powstania żarskiego lotniska przyczyniÅ‚y siÄ™ ograniczenia naÅ‚ożone na Niemcy po I wojnie Å›wiatowej na mocy traktatu wersalskiego. Traktat ten zakazywaÅ‚ posiadania lotnictwa wojskowego, co spowodowaÅ‚o, że już w latach 1920/21 zaczęło siÄ™ niejako spontanicznie rozwijać lotnictwo sportowe a szczególnie szybownictwo, które pozwalaÅ‚o szkolić tanio, co przy braku wsparcia siÅ‚ zbrojnych i kryzysu ekonomicznego byÅ‚o szczególnie istotne. JednoczeÅ›nie wÅ‚adze paÅ„stwowe i lokalne chcÄ…c zapewnić bezpieczeÅ„stwo rozwijajÄ…cego siÄ™ ruchu lotniczego przy wsparciu Ministerstwa Wojny (Reichskireigsministerium) zaczęły popierać budowÄ™ lÄ…dowisk zapasowych (awaryjnych). Nie bez znaczenia przy tej inicjatywie byÅ‚y zakamuflowane próby tworzenia przez republikÄ™ weimarska potencjaÅ‚u zdolnego w przyszÅ‚oÅ›ci do odbudowy silnej armii (tajny program rozwoju technologii wojskowych we współpracy z Rosja Radziecka / ZSRR czy popieranie technologii cywilnych majÄ…cych zastosowanie także militarne). Lotniska takie miaÅ‚y umożliwić awaryjnie lÄ…dowanie samolotu oraz powrót zaÅ‚ogi i pasażerów lub kontynuowanie podróży kolejÄ…. Statek latajÄ…cy miaÅ‚ być odtransportowany do warsztatu, przy użyciu ciężarówki, bÄ…dź kolei. Takie też lÄ…dowisko urzÄ…dzono w latach dwudziestych w Å»arach, ale wÅ‚adze miejskie nie przywiÄ…zywaÅ‚y do niego wiÄ™kszego znaczenia. W 1932 burmistrz Hans Ciorek, stwierdziÅ‚ w wydanej broszurze, że na razie nie jest możliwe zbudowanie miejskiego lotniska z prawdziwego zdarzenia. Jeszcze w 1933 r. na planie miejskim, teren miÄ™dzy ul. LudowÄ… a ul. KiliÅ„skiego a ul. Wapienna na północy oznaczony jest jako „lÄ…dowisko awaryjne”. Miejsce to wykorzystywali żaranie, którzy dziaÅ‚ali w Szybowcowym Stowarzyszeniu Lotnictwa Sportowego (Fliegersportverein für Segelflug). Stowarzyszenie podlegaÅ‚o Niemieckiemu ZwiÄ…zkowi Lotniczemu (Deutchen Luftfahrt Verband e.V.) sekcja Å›lÄ…ska. Do stowarzyszenia w 1932 r. należaÅ‚y m.in. nastÄ™pujÄ…ce osoby: Günter Schelzke, Müller, Kämmerer i Robert Finger. UdaÅ‚o im siÄ™ zbudować m.in. prosty szybowiec szkolny Stamer Lippisch Zögling 33 (model z 1933 r.), konstrukcja ta przystosowana byÅ‚a do startów z lin gumowych. Å»arski egzemplarz otrzymaÅ‚ rejestracjÄ™ D-1518.

 Image Hosted by ImageShack.us

Å»arska sekcja DLV przy budowie Zögling´a w 1932 r.

    Po przejÄ™ciu wÅ‚adzy, przez nazistów regionalna stowarzyszenie DLV zostaÅ‚o podporzÄ…dkowane SA i SS. PrzeksztaÅ‚cenie organizacji czÅ‚onkowskich DLV rozpoczęło siÄ™ od 1 listopada 1933. DLV od 1934 r. otrzymaÅ‚a zadanie, wraz ze swoim organizacjami czÅ‚onkowskimi stworzyć RezerwÄ™ Luftwaffe (Luftwaffereserve lub Luftwaffen – Ersatzreserve). W tych okolicznoÅ›ciach można byÅ‚o w latach 1934 - 1935 przystÄ…pić do budowy OÅ›rodka ĆwiczeÅ„ i Szkolenia włączonego w obszar Luftkreis II. Operacje lotnicze, ze wzglÄ™dów bezpieczeÅ„stwa rozpoczÄ™to dopiero po 1 marca 1935 r.

 Image Hosted by ImageShack.us

Budowa jednego z pierwszych hangarów z prawdziwego zdarzenia w połowie lat 30.

    W 1934 musieli siÄ™ przenieść dotychczasowi użytkownicy hangaru i Zöglinga. Budynki przejÄ™li nauczyciele i studenci oraz technicy. PrzystÄ…piono też do rozbudowy infrastruktury lotniskowej. Z żarskiego lotniska startowaÅ‚y szkolne szybowce jak również rozpoczÄ™to szkolenie samolotowe. Wykorzystywano do tego celu samoloty Junkers W – 34, kontynuujÄ…c jednoczeÅ›nie rozbudowÄ™ lotniska pod wzglÄ™dem radio-technicznym. W 1937 r. szkolenie lotnicze znalazÅ‚o siÄ™ caÅ‚kowicie w kompetencji Luftwaffe i dlatego 1 wrzeÅ›nia 1938 r. doszÅ‚o do połączenia żarskiej szkoÅ‚y z Wojskowa Szkołą LotniczÄ… SÅ‚upsk – Redzikowo (Fliegerwaffenschule E Stolp – Reitz; natomiast na lotnisku w Redzikowie 19 wrzeÅ›nia 1939 rozpoczęła dziaÅ‚alność SzkoÅ‚a Pilotów MyÅ›liwskich), powstaÅ‚a w ten sposób Rezerwowa SzkoÅ‚a Pilotów w Å»arach (Flugzeugführerschule E Sorau). Jej pierwszym komendantem zostaÅ‚ maj. Alfred Träger, peÅ‚niÅ‚ tÄ™ funkcjÄ™ do koÅ„ca lutego 1939 r. Jego nastÄ™pcÄ… zostaÅ‚ Obstlt. Carl Rütgers, który peÅ‚niÅ‚ tÄ™ funkcjÄ™ do rozwiÄ…zania szkoÅ‚y, czyli do koÅ„ca wrzeÅ›nia 1942 r. SzkoÅ‚a rozwijaÅ‚a siÄ™, przestajÄ…c być jedynie jednostkÄ… rezerwowÄ…, jednoczeÅ›nie żarskie lotnisko wykorzystywać zaczęła SzkoÅ‚a Pilotów z Pyrzyc (Fliegerwaffenschule E (C) Pyritz). Zmiana nazwy nastÄ…piÅ‚a 16 stycznia 1940 r., kiedy to szkoÅ‚a zyskaÅ‚a nazwÄ™ Flugzeugführerschule C 1.


 GodÅ‚o żarskiej szkoÅ‚y.
(J. Chmielewski, R. Michulec, Luftwaffe 1935 - 1945, cz. 5, Gdańsk 1998)

    Zgodnie z rozkazem Ministerstwa Lotnictwa Rzeszy (Reichsluftfahrtministerium – RLM) od 22 października 1938 r. do 1 kwietnia 1939 r. formowaÅ‚ siÄ™ w żarskiej Flugzeugführerschule A/B puÅ‚k szkolny FAR 71 (Fliegerausbildungs – Regiment 71), co zwiÄ…zane byÅ‚o z przygotowaniami do wojny. DowódcÄ… tej jednostki zostaÅ‚ Obstlt. Weiner z Dowództwa Szkół Lotniczych. RównoczeÅ›nie w Å»arach utworzono KomendanturÄ™ Lotniska podporzÄ…dkowanÄ… VIII okrÄ™gowi Luftwaffe, byÅ‚ to zapewne zwiÄ…zane z nowym podziaÅ‚em na okrÄ™gi wojskowe, w których pokrywaÅ‚y siÄ™ obszary wojsk lotniczych i Wehrmachtu. W tym też czasie zorganizowano w Å»arach zakÅ‚ady lotnicze, w których pracowaÅ‚ cywilny personel. W koÅ„cu marca 1939 r. na żarskim lotnisku stacjonowaÅ‚y nastÄ™pujÄ…ce samoloty:

 • 9 bombowców szkolnych Dornier Do 23

 Image Hosted by ImageShack.us

• 1 samolot szkolny Focke Wulf Fw 56 Stösser

 Image Hosted by ImageShack.us

• 4 dwusilnikowe samoloty szkolno – dyspozycyjne Focke Wulf Fw 58 Weiche

 Image Hosted by ImageShack.us
• 2 bombowce Heinkel He – 111

 Image Hosted by ImageShack.us

• 11 samolotów transportowych Junkers Ju 52 m 3

 Image Hosted by ImageShack.us

Kompania techniczna żarskiej szkoÅ‚y lotniczej w 1939 r. przed jednÄ… z poczciwych Tante Ju („Ciotka Ju” tak pieszczotliwie nazywano Junkersy Ju 52). Z tyÅ‚u po lewej technik silnikowy d`Hone.

• 8 bombowców Junkers Ju 86

Image Hosted by ImageShack.us

• 4 samoloty transportowe Junkers W 34

Image Hosted by ImageShack.us
 

    Z zestawienia typów widać wyraźnie, że żarska szkoÅ‚a miaÅ‚a szkolić przede wszystkim zaÅ‚ogi bombowców. Transportowy Ju 52 także wykorzystywany byÅ‚ jako bombowiec w czasie wojny domowej w Hiszpanii, w 1939 także Luftwaffe traktowaÅ‚a je jako rezerwowe maszyny bombowe i samoloty do szkolenia załóg bombowców. Fw 58 Weiche z kolei byÅ‚ wykorzystywany szeroko do szkolenia nawigatorów, radiooperatorów i bombardierów. PrzestarzaÅ‚e już w 1939 r. maszyny Do 23 i Ju 86 doskonale nadawaÅ‚y siÄ™ do szkolenia załóg bombowców. MieszkaÅ„cy Sorau byli dumni ze swego lotniska, bÄ™dÄ…cego symbolem cywilizacyjnego awansu, stÄ…d też obrazki z lotniska (nie sÄ… to jednak zdjÄ™cia z żarskiego lotniska, lecz z oficjalnych zdjęć propagandowych) trafiÅ‚y na jednÄ… z żarskich pocztówek.

Image Hosted by ImageShack.us

Niedługo jednak lotnictwo ściągnie na miasto i jego niemieckich mieszkańców zagładę.

 PLANY LOTNISKA

Copyrights by Rafał Szymczak 2005 & 2006

Wykorzystano fragmenty i część zdjęć artykułu z Sorauer Heimatblatt.

Dzieje żarskiego lotniska część II. Druga wojna Å›wiatowa 1939 – 1945.