Rafał Szymczak

    Długie lata znaczącą grupą narodowościową w Żarach stanowili Żydzi. Przybyli oni jako obywatele polscy na tereny ziem zachodnich i północnych wraz z transportami przesiedleńców i repatriantów z ZSRR.
    Część z nich nie wiązała swych losów z nowym miejscem osiedlenia i dość szybko podejmowała decyzję o emigracji . Na taką decyzję niewątpliwie miało wpływ wyraźnie wyczuwalne po wojnie dążenie do realizacji idei syjonistycznej, stworzenia żydowskiego państwa w Palestynie (Izrael).
    W połowie 1946 roku na Dolnym Śląsku osiedlono około osiemdziesiąt tysięcy osób pochodzenia żydowskiego. Jednak po upływie roku, liczba ta zmniejszyła się o połowę (pośpieszna emigracja była charakterystyczna dla całego kraju), także w następnych latach liczba polskich Żydów stale się zmniejszała.
    W 1946 roku, na 6 109 mieszkańców Żar, trzy tysiące stanowiły osoby pochodzenia żydowskiego. W takich okolicznościach w mieście wytworzyła się atmosfera pogłębiającej się z czasem rywalizacji polsko – żydowskiej, bo nie było wtedy antysemityzmu w pełnym tego słowa znaczeniu. Część elity żydowskiej (jak na przykład Szymon Szurmiej) przebywała w Żarach krótko, opuszczając je szukając możliwości samorealizacji w dużych ośrodkach kulturalnych. Duża grupa Żydów wyjechała z Żar na przełomie 1948 / 1949 do Izraela i innych państw .
    Przewodniczącym Gminy Żydowskiej w Żarach był Jakub Rozenbaum, zasiadał on też z jej ramienia w prezydium Miejskiej Rady Narodowej, jako członek Powiatowego Komitetu Żydowskiego. Oto jak J. Rozenbaum oceniał stosunek burmistrza Z. Wituskiego wobec społeczności żydowskiej: „(…) w czasie swej kadencji traktował Ob. Polskich pochodzenia żydowskiego po macoszemu i z tego powodu postradaliśmy szereg wybitnych fachowców i ludzi wolnych zawodów którzy byli zmuszeni miasto opuścić nie mogąc w mieście naszym otrzymać mieszkania…”.
    Powiatowy Komitet Żydowski liczył w maju 1947 r. 62 członków, później stan liczebny nieznacznie zwiększył się do liczby 67 członków.  
    Z inicjatywy J. Rozenbauma przedstawiono PRN wniosek w sprawie zebrania funduszy na pomnik, który miał stanąć w Warszawie. Uchwałą PRN radni zrzekli się jednej diety na rzecz budowy pomnika „Bohaterów Żydowskich”.  
    Osoby narodowości żydowskiej znajdowały się na różnych szczeblach władzy w Żarach. Jako przykład może służyć osoba Leiba Elstera, który był w Wydziale Powiatowym odpowiedzialny za sprawy zdrowia publicznego, a dr Joachim Meiseillss  był lekarzem powiatowym .
    Powiatowa Rada Narodowa wspierała działalność organizacji żydowskich, przykładowo w grudniu 1947 roku, przekazała ona 1000 zł na Międzypartyjną Koordynację Syjonistyczną w Żarach.
    Powiatowy Komitet Żydowski prowadził w Żarach przedszkole z internatem dla dzieci żydowskich. Miasto wspomagało tę inicjatywę przeznaczając na ten cel środki pieniężne . W mieście działała również żydowska szkoła podstawowa. M. Grin i M. Kajler założyli w Żarach Żydowski Klub Sportowy .